BIBLIOTEKA I KSIĄŻKA W SPOŁECZNOŚCI ZAKONNEJ
                                 PANEWNICKICH FRANCISZKANÓW
  
  

     Biblioteki i książki na przestrzeni wieków stanowiły kluczowy element funkcjonowania klasztorów nie­mal każdego zgromadzenia. Pozyskiwanie, dobór i lektura właściwych książek były jednym z podstawowych narzędzi realizacji powołania, własnej formacji oraz działalności zewnętrznej (np. ka­znodziejskiej) zakonników¹. Jak pisze badacz Léo Moulin: Biblioteka jest prawdziwym skarbem klasztoru. Bez niej jest on jak kuchnia bez kotła albo ogród bez kwiatów². 

     Franciszkanie od zawsze znani byli z wielkiej dbałości z jaką podchodzili do książek gromadzonych w swoich klasztorach. W okresie śre­dniowiecza, do najznakomitszych bibliotek franciszkańskich nale­żały biblioteki w Oxfordzie, Paryżu czy Cesenie. Na szczególną uwagę zasługiwała również XIV-wieczna biblioteka w Asyżu, która po uniwer­syteckiej bibliotece w Paryżu i papieskiej w Awinionie była najbo­gatszą książnicą w całej Europie tamtego okresu³.

     Na terenie Śląska franciszkańskie biblioteki klasztorne istniały od pierwszej  połowy XIII w.  Niestety  kasata  jakiej  dokonały  władze  pru­skie w 1810 roku oraz późniejsze straty związane z I i II Wojną Światową, skutecznie zniszczyły większość tych bibliotek i ich cennych zbiorów⁴.

     Obecnie jedną z okazalszych książnic franciszkańskich na terenie Śląska jest Biblioteka OO. Franciszkanów w Katowicach-Panewnikach działająca przy  Wyższym  Seminarium  Duchownym.  Biblioteka  powstała w 1983 roku, w wyniku połączenia trzech wcześniej funkcjonujących na terenie klasztoru bibliotek: konwenckiej, seminaryjnej oraz lektorskiej.

     Po reorganizacji za­sobu bibliotecznego, nowo powstała biblioteka dość prężnie    rozpoczęła    swoją   działalność,   a   jej   kolejni   opiekunowie to o. dr Damian Szojda, oraz o. dr Lucjusz Wójtowicz. Po uporządko­waniu księgozbioru w 1986 roku biblioteka została zaopatrzona w pierwszy kom­puter oraz autorski program biblioteczny. 

     Od 1990 roku w bi­bliotece organizowano liczne szkolenia dla pracowników naukowych, klery­ków oraz zakonników z za­kresu obsługi komputerów, oraz korzystania z katalogu elektronicznego, gdyż była to jedna z pierwszych bibliotek w okolicy która wprowadziła do swojej działalności   nową   technologię.   W   2004   roku  biblioteka  włączając się w program Federacji Bibliotek Kościelnych FIDES rozpoczęła tworzenie swojej bazy danych w programie MAK Biblioteki Narodowej, wychodząc w ten sposób poza działalność ograniczającą się jedynie do wewnętrznych procesów, widząc również szersze horyzonty, wpisała się także w projekt ogólnokrajowy.

     Biblioteka posiada ok. 70 tys. wolu­minów, w tym 65 starodruków (książek wydanych przed 1800 rokiem). Najstarszą pozycją jest drugie wydanie Lexicon Graecolatinum novum wydane w Bazylei w 1589 roku. Dru­gim z kolei jest trzecie wydanie Lexicon Pentaglotton, Hebraicum, Chaldaicum, Syriacum...Rabbinicum & Arabicum z 1653 roku. Biblioteka jest również w posiadaniu licznych zabytkowych wydań Biblii jak np.: drugiego wydania Biblii w tłumaczeniu ks. Jakóba Wujka, oraz cennych pozycji z zakresu homiletyki, czego przykładem mogą być liczne wydania kazań ks. Piotra Skargi.

     Profil gromadzonych w bibliotece zbiorów ściśle odpo­wiada dwóm kierunkom działalności panewnickiego klasztoru. Z jednej strony znaleźć tam   można wiele przydatnych dzieł w dzia­łalności duszpasterskiej, z drugiej, w związku z funkcjonującym Seminarium Duchownym, wiele pozycji przydatnych w nauce kleryków⁵.

     Oprócz dużej dbałości o zbiory biblioteczne przeznaczone dla zakonników, w Panewnikach niemalże od początku gromadzono także księgozbiór na użytek ludzi świeckich. Już w 1949 roku powstała pierwsza podręczna biblioteka parafialna znajdująca się w kancelarii, licząca początkowo jedynie 120 książek. Jej zadaniem było popularyzowanie wśród parafian czytelnictwa i tzw. „dobrej książki”. Na skutek wielu „nalotów” w latach 1950-1961 ze strony służb bezpieczeństwa bibliotekę wielokrotnie przenoszono, a księgozbiór rozpraszano, tak aby możliwie z największym prawdopodobieństwem uchronić zasób przed konfiskatą. Jak pisze autorka Kroniki Biblioteki Parafialnej szczególnie pomocna w tym względzie okazała się rodzina mieszkająca przy ulicy Koszalińskiej oraz pewna rodzina z Piotrowic⁶.

     Obecnie Biblioteka Parafialna OO. Franciszkanów w Katowicach-Panewnikach została zorganizowana w jednym z pomieszczeń domu parafialnego (kawiarenka). Jej zbiory zawierają ok. 5 tys. woluminów, na które składają się wydawnictwa literatury pięknej, lektury szkolne, a także duża część zbiorów z zakresu duchowości chrześcijańskiej, hagiografii oraz wiele cennych pozycji dotyczących historii Katowic i sztuki Śląska. Zadaniem  biblioteki  jest  wspieranie  procesu  kształcenia młodzieży i studentów, udostępnianie dobrych pozycji książkowych wspomagających rozwój duchowy, a także służba wszystkim tym, którzy chcą pogłębiać swoją wiedzę.

     Prace nad organizacją biblioteki rozpoczęły się w październiku 2009 roku.  Dla czytelników Biblioteka otwarta jest od początku lutego 2011 roku, a jej poświęcenia dokonał  bp.  Józef  Kupny podczas wizytacji kanonicznej. W tygodniu Biblioteka czynna jest w każdy czwartek w godzinach od 17.00 do 19.00.

     Do korzystania z księgozbioru wszystkich serdecznie zachęcam! 
              
                                                                                   Łukasz Ogłoza